Spierverlies wordt vaak gezien als een onvermijdelijk gevolg van ouder worden, maar dat beeld klopt niet

Een korte ziekenhuisopname kan bij oudere mensen al binnen enkele dagen leiden tot aanzienlijk spierverlies. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor mobiliteit, zelfstandigheid en kwaliteit van leven. Het Maastricht UMC+ start daarom een grootschalig wetenschappelijk onderzoek naar manieren om spierverlies tijdens ziekte en ziekenhuisopname te voorkomen. Met een combinatie van lichte spieractiviteit en gerichte voeding wil het onderzoeksteam spieren behouden, ook wanneer bewegen moeilijk is. Dankzij een miljoenensubsidie van Stichting De Weijerhorst kan dit onderzoek van start gaan.

Spierverlies wordt vaak gezien als een onvermijdelijk gevolg van ouder worden, maar dat beeld klopt niet. Volgens hoofdonderzoeker Luc van Loon, hoogleraar Fysiologie van Inspanning en Voeding, zijn het vooral korte periodes van inactiviteit die spieren snel verzwakken. “Niet ouderdom zelf, maar periodes van inactiviteit tijdens een ziekenhuisopname, operatie of ziekte kan al binnen enkele dagen leiden tot aanzienlijk verlies van spiermassa en kracht,” zegt hij. Bij ouderen herstelt dat verlies vaak niet volledig. Omdat zij vaker ziek zijn en vaker worden opgenomen, stapelen periodes van weinig beweging zich op. Tijdens ziekte raakt bovendien het natuurlijke evenwicht in spieren verstoord: mensen bewegen en eten minder en spieren reageren minder goed op eiwitten, een verschijnsel dat anabole resistentie wordt genoemd. Het gevolg is een versnelde afbraak van spierweefsel. De impact is groot: één week bedrust kan al leiden tot bijna anderhalve kilo spierverlies. 

Focus op behoud
Wat in korte tijd verdwijnt, kost vervolgens maanden om weer op te bouwen. Daarom richt het nieuwe onderzoek zich op het voorkomen van verlies van spieren en kracht.  “Er is veel onderzoek gedaan naar hoe je spieren maximaal kunt trainen, bijvoorbeeld in de sport,” zegt Van Loon. “Wij stellen een andere vraag: wat is het minimale dat nodig is om spierverlies tijdens ziekte of bedrust te voorkomen of sterk te verminderen?” De onderzoekers kijken daarbij nadrukkelijk naar eenvoudige en haalbare oplossingen. Bijvoorbeeld: vaker kort uit bed komen, een klein stukje lopen, of rustig fietsen in bed met een speciale bedfiets. 

Voor patiënten die nauwelijks of helemaal niet kunnen bewegen – bijvoorbeeld door gips, ernstige ziekte of opname op de intensive care – onderzoekt het team alternatieven. Eén daarvan is lichte elektrische spierstimulatie (NMES). Elektroden op de huid wekken spiercontracties op die lijken op bewegen.  “Het is geen vervanging van echte beweging,” benadrukt Van Loon, “maar het kan wel helpen om spierverlies af te remmen wanneer bewegen tijdelijk onmogelijk is.”

Beweging en voeding combineren
Naast activiteit speelt voeding een centrale rol in het onderzoek. De onderzoekers bestuderen of het toevoegen van specifieke aminozuren, de bouwstenen van eiwitten, aan maaltijden kan helpen om spieren beter te ondersteunen tijdens inactiviteit. Deze aminozuren geven spieren een krachtig signaal om spierweefsel te behouden. Door ze in kleine hoeveelheden toe te voegen, verwachten de onderzoekers spier- en krachtsverlies tijdens bedrust te kunnen beperken.

Van lab naar ziekenhuis
De eerste studies vinden plaats bij gezonde jonge en oudere vrijwilligers in een gecontroleerde onderzoeksomgeving. Zij ondergaan bijvoorbeeld een week bedrust of krijgen tijdelijk een geïmmobiliseerd been. Tijdens deze periode meten onderzoekers nauwkeurig veranderingen in spiermassa, spierkracht en de reactie van spieren op voeding en activiteit.

Als duidelijk is welke aanpak het meest effectief is, volgt de volgende stap: toepassing in het ziekenhuis. Denk aan patiënten die herstellen van een heup- of knieoperatie, of ouderen die worden opgenomen met bijvoorbeeld een longontsteking of griep. Samen met diëtisten, fysiotherapeuten en verpleegkundigen onderzoekt het team hoe deze interventies onderdeel kunnen worden van de standaardzorg.

Over Stichting De Weijerhorst
Stichting De Weijerhorst ondersteunt medisch-wetenschappelijk onderzoek. De stichting investeert jaarlijks in projecten die bijdragen aan betere zorg en een hogere kwaliteit van leven voor patiënten. Drs. Harrie Hox, voorzitter Stichting De Weijerhorst, benadrukt het belang om medische wetenschappelijk onderzoek te steunen. “Wij zien het als onze maatschappelijke taak om onder meer medische vooruitgang te stimuleren. Bij de projecten die wij ondersteunen staat het maatschappelijk belang en directe relevantie op kwaliteit van leven voorop. Dit project draagt bij aan preventie van spierverlies waardoor patiënten sneller herstellen en hun dagelijkse leven weer kunnen oppakken.”

Het onderzoek vindt plaats bij onderzoeksinstituut NUTRIM. 

Bron: Maastricht UMC+