De maatschappelijke opbrengsten van geneesmiddelen reiken verder dan de zorg alleen. Mensen die gezonder zijn kunnen langer werken, vallen minder vaak uit en blijven langer actief in de samenleving

Iedere euro die in Nederland aan nieuwe geneesmiddelen wordt uitgegeven, levert naar schatting tot €4,50 aan productiviteitswinst op. Passend gebruik van geneesmiddelen kan leiden tot minder ziekenhuiszorg, behoud van betaald en onbetaald werk en gezondheidswinst. Bovendien hangt passend gebruik van geneesmiddelen samen met circa €1,15 miljard aan lagere ziekenhuiskosten. Dat blijkt uit literatuuronderzoek door SEO Economisch Onderzoek naar de maatschappelijke en economische waarde van innovatieve geneesmiddelen, uitgevoerd op verzoek van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (VIG). Eenzijdige kostenmaatregelen voor innovatieve geneesmiddelen kunnen de zorg juist duurder maken, als ze geen rekening houden met de effecten buiten de zorg.

Het onderzoek is 6 oktober gepresenteerd tijdens een persbijeenkomst van de VIG bij een vestiging van geneesmiddelenproducent Bristol Myers Squibb op het Leiden Bio Science Park. De vestiging richt zich onder meer op innovatieve CAR-T-behandelingen tegen bepaalde vormen van kanker.

De maatschappelijke opbrengsten van geneesmiddelen reiken verder dan de zorg alleen. Mensen die gezonder zijn kunnen langer werken, vallen minder vaak uit en blijven langer actief in de samenleving. SEO schat dat geneesmiddelen via verbeterde gezondheid en lagere sterfte bijdragen aan een jaarlijkse productiviteitswinst van €7,3 miljard tot €36,1 miljard. Dat komt overeen met circa 0,9 tot 4,5 keer de totale jaarlijkse uitgaven aan geneesmiddelen. ‘Die schattingen hebben een grote bandbreedte. Dit komt doordat bevindingen uit verschillende studies met hun eigen onzekerheidsmarges worden gecombineerd’, licht Devi Brands, onderzoeker van SEO toe.

Risico dat kosten zich verplaatsen
Het onderzoek laat zien dat besparingen binnen het geneesmiddelenbudget niet automatisch leiden tot lagere zorguitgaven als daardoor elders meer zorg nodig is. De analyse laat zien dat gezondheid ook van invloed is op de maten van arbeidsparticipatie, productiviteit, mantelzorg en zorggebruik. Als die bredere effecten onvoldoende worden meegewogen bij het nemen van kostenmaatregelen, bestaat het risico dat bespaarde kosten zich verplaatsen naar andere domeinen, zoals ziekenhuiszorg, arbeidsuitval en verlies aan zelfstandigheid.

Welvaartverlagende effecten van trage toegang
De onderzoekers vonden in de literatuur aanwijzingen dat beleidsmakers niet altijd alle maatschappelijke baten van innovatie meenemen in hun afwegingen. Daardoor kan de hoeveelheid innovatie onder het maatschappelijk optimale niveau blijven. SEO wijst erop dat vergoedingssystemen en andere financiële prikkels invloed hebben op investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Het onderzoek wijst erop dat hogere verwachte opbrengsten kunnen leiden tot meer R&D en nieuwe geneesmiddelen, terwijl scherpere prijsonderhandelingen waarbij vergoeding kan worden uitgesloten juist tot een verlaging kunnen leiden van R&D-investeringen in behandelingen met veel alternatieven.

‘Beslissingen over vergoeding en bekostiging hebben daarmee niet alleen gevolgen voor de zorguitgaven van vandaag, maar ook voor de ontwikkeling en beschikbaarheid van toekomstige innovaties’, zegt Brands. ‘Ook kunnen vertraagde introductie en verspreiding van medische innovaties welvaartverlagende effecten hebben.’

Geneesmiddelen verlichten druk op ziekenhuiszorg
SEO komt tot een geschatte besparing van circa €1,15 miljard per jaar aan ziekenhuiskosten doordat geneesmiddelengebruik samenhangt met circa 1,78 miljoen minder ziekenhuisdagen per jaar, een afname van ongeveer 20 procent. Het gaat daarmee primair om lagere uitgaven binnen de medisch-specialistische zorg (MSZ), die wordt betaald uit de Zorgverzekeringswet (Zvw). SEO noemt dit een conservatieve schatting, omdat hierin mogelijke besparingen elders in de zorgketen nog niet zijn meegerekend, zoals huisartsenzorg, langdurige zorg of zorg die buiten het ziekenhuis kan plaatsvinden.

Volgens Mark Kramer, voorzitter van de VIG, zijn deze uitkomsten met name relevant nu de druk op ziekenhuizen oploopt. ‘Als een behandeling een opname kan voorkomen of verkorten, ontstaat ruimte voor zorgverleners, kortere wachtlijsten en capaciteit voor andere patiënten. Daarom nodigen wij zorgverzekeraars, ziekenhuizen en beleidsmakers uit om samen te kijken waar geneesmiddelen doelmatig kunnen worden ingezet om de zorg van de toekomst houdbaar te houden. Niet als vrijbrief voor onbeperkte uitgaven, maar als gecontroleerde inzet van bewezen waardevolle behandelingen die gezondheidswinst opleveren en zorguitgaven en zorgcapaciteit elders kunnen verlagen.’

Waarde innovatieve geneesmiddelen vooral bij patiënten
De onderzochte literatuur laat zien dat geneesmiddelen vooral veel verschil kunnen maken bij ziektebeelden die vaak leiden tot ziekenhuisopnames of langdurige gezondheidsbeperkingen. SEO noemt daarbij onder meer bestaand onderzoek naar cardiovasculaire aandoeningen, oncologie en diabetes als belangrijke gebieden waar geneesmiddeleninnovatie kan bijdragen aan minder ziekenhuisdagen. Ook verwijst het rapport naar studies over migraine, depressiviteit, astma, borstkanker en type 1-diabetes, die laten zien dat ziekte kan doorwerken in arbeidsparticipatie, productiviteit en de inzet van mantelzorg. Daarmee onderstreept het rapport dat de waarde van geneesmiddelen niet alleen zichtbaar is in zorguitgaven, maar ook in het dagelijks leven van patiënten en hun omgeving.

Klik hier voor het volledige rapport van SEO Economisch Onderzoek

Bron: Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen