Patiënten die de diagnose in stadium III krijgen hebben steeds betere overlevingskansen 

De gemiddelde overleving van mensen met kanker vijf jaar na de diagnose is opnieuw gestegen en is 71%. Dertig jaar geleden was dat nog 48%. Vandaag publiceert IKNL weer de trends in overleving voor kanker op basis van de nieuwste cijfers uit de Nederlandse Kankerregistratie (NKR). Het stadium bij diagnose is nog steeds de belangrijkste factor die de overleving bepaalt. In alle stadia van de ziekte is vooruitgang zichtbaar, maar het meest bij patiënten met kanker in stadium III (het op een na minst gunstige stadium). Dit betekent dat patiënten die de diagnose in stadium III krijgen steeds betere overlevingskansen hebben. Met name de afgelopen tien jaar zien we ook bij een deel van de patiënten met stadium IV (het minst gunstige stadium) een duidelijke verbetering.

De opvallendste bevindingen:
  • In de afgelopen decennia zien we een jaarlijkse toename van 0,5% tot 1% overleving per jaar. Dat betekent dat elk jaar meer patiënten kanker overleven.
  • De meeste overlevingswinst zien we bij patiënten met kanker in stadium III over de afgelopen dertig jaar, maar het laatste decennium is de groei het sterkst bij stadium IV.
  • De 5-jaarsoverleving voor alle tumorsoorten met een TNM-stadium in 2020-2024 (excl. lymfeklierkanker)*

- Stadium I: 87% (69% in 1990-1994)
- Stadium II: 88% (61% in 1990-1994)
- Stadium III: 77% (49% in 1990-1994)
- Stadium IV: 66% (39% in 1990-1994)

  • Tumoren met de beste overleving (meer dan 90% 5-jaarsoverleving) zijn onder andere: een aantal vormen van huidkanker (zoals melanoom en plaveiselcelcarcinoom van de huid), zaadbalkanker en tumoren van de hersenvliezen, hersenzenuwen en de hypofyse.
  • Tumoren met de slechtste overleving (minder dan 10% 5-jaarsoverleving) zijn onder andere alvleesklierkanker en uitgezaaide kanker met een onbekende primaire lokalisatie.

Grootste vooruitgang bij stadium III
De sterkste verbetering in de afgelopen decennia is zichtbaar bij patiënten met kanker in stadium III. Meestal gaat dit om kanker die zich lokaal heeft uitgebreid naar omliggend weefsel of lymfeklieren, maar waarbij er nog geen uitzaaiingen zijn naar andere organen. De 5-jaarsoverleving in deze groep patiënten verdubbelde bijna van 30% in 1990-1994 naar 57% in 2020-2024. Otto Visser, hoofd registratie bij IKNL: “Juist deze patiënten profiteren het meest van verbeteringen in de behandelingen, zoals preciezere operaties waarbij het beter lukt om alle kanker te verwijderen, aanvullende bestraling of een aanvullende systemische behandeling voor of na de operatie. Met deze aanvullende behandelingen vergroot je het succes van een operatie of verklein je de kans op uitzaaiingen op de langere termijn en daardoor verbetert de overleving.” Een voorbeeld hiervan is darmkanker, waar betere operaties en aanvullende behandelingen de afgelopen decennia belangrijke vooruitgang hebben gebracht.

Klik hier voor de interactieve grafiek met meer details

Verbetering in stadium IV, maar voor kleine groep patiënten
Opvallend is dat in een recentere periode, de laatste tien jaar, de grootste verbetering te zien is bij patiënten met kanker in stadium IV (van 18% 5-jaarsoverleving in 2010-2014 naar 25% in 2020-2024). Bij dit stadium is over het algemeen een operatie niet meer mogelijk en is genezing afhankelijk van systemische therapie, zoals chemotherapie. Er zijn echter grote verschillen tussen tumorsoorten en vooral een kleine specifieke groep profiteert hiervan. Visser: “Het laatste decennium zijn er veel nieuwe geneesmiddelen voor kanker beschikbaar gekomen. Nog lang niet iedereen met kanker in stadium IV kan daarvan profiteren, maar een toenemend deel wel. Zo is bij nierkanker de overleving in stadium IV de afgelopen decennia sterk verbeterd, mede door de introductie van nieuwe geneesmiddelen. Ook hormonale therapieën hebben vooruitgang opgeleverd, bij bijvoorbeeld borst- en prostaatkanker.”

Klik hier voor de interactieve grafiek met meer details

* Opmerkingen bij stadiumverdeling
Bij de cijfers over stadium houden we de TNM-classificatie aan voor solide tumoren. Voor lymfeklierkanker geldt een ander systeem en houden we het Ann Arbor-stadium aan. Dit is ook de stadiumverdeling zoals die wordt gebruikt op NKR Cijfers. De 5-jaarsoverleving van lymfeklierkanker in 2020-2024:
- Stadium I: 87% (69% in 1990-1994)
- Stadium II: 88% (61% in 1990-1994)
- Stadium III: 77% (49% in 1990-1994)
- Stadium IV: 66% (39% in 1990-1994)

Betere diagnostiek en verschillende versies van de TNM beïnvloeden stadium
Bij de interpretatie van de cijfers is een kanttekening nodig. In de afgelopen decennia heeft betere diagnostiek (bijvoorbeeld voor het opsporen van uitzaaiingen) geleidt tot hogere stadia (stadiumverschuiving). Dit kan een schijnbare overlevingswinst per stadium geven. Daarnaast hebben veranderingen in de TNM-classificatie in de loop van de tijd bij sommige kankersoorten gezorgd voor verschuivingen in het stadium.
 
De bijgewerkte overlevingscijfers zijn te raadplegen en te downloaden op NKR Cijfers. IKNL berekent de zogeheten ‘relatieve overleving’. Dat betekent dat waargenomen overlevingscijfers van kankerpatiënten worden gecorrigeerd voor niet kanker-gerelateerde sterfte. Kankerpatiënten kunnen immers ook overlijden aan andere oorzaken dan kanker. De overleving is ook gecorrigeerd voor de levensverwachting. 
 
Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) is een onafhankelijk kennisinstituut voor de oncologische en palliatieve zorg. De missie van IKNL is het reduceren van de impact van kanker. Dat doen we op basis van inzichten van real-world data in de Nederlandse Kankerregistratie (NKR). Hiermee maken we essentiële informatie over preventie, ziekte, zorg en uitkomsten inzichtelijk voor zorgprofessionals, beleidsmakers, onderzoekers en de maatschappij. 

Bron: IKNL